Imovinski odnosi između supružnika

Pitanje imovinskih odnosa između supružnika se najčešće postavlja u slučaju razvoda braka.
Naime, tek kada se međusobni odnosi između supružnika poremete u toj meri da taj brak više ne može da funkcioniše, postavlja se i pitanje podele (deobe) imovine koja je stečena u toku trajanja braka.
Imovinski odnosi supružnika podrazumevaju kako prava stečena u braku tako i odgovornost za zajedničke obaveze nastale u toku trajanja braka.

Koja imovina je predmet deobe između supružnika?

Predmet deobe između supružnika može da bude samo ona imovina koju su supružnici stekli zajedničkom radom u toku trajanja braka. Ova imovina se u pravu naziva “zajedničkom imovinom supružnika”.
Pored zajedničke imovine, svaki od supružnika može da poseduje i svoju, tzv. “posebnu imovinu”.

Koja je razlika između zajedničke i posebne imovine supružnika?

Celokupna imovina koju je neko lice steklo pre zaključenja braka predstavlja njegovu posebnu imovinu. Takođe, imovina koju je supružnik stekao u toku trajanja braka deobom zajedničke imovine odnosno nasleđem, poklonom ili drugim pravnim poslom kojim se pribavljaju isključivo prava predstavlja njegovu posebnu imovinu.

Svaki supružnik samostalno upravlja i raspolaže svojom posebnom imovinom.
Ako je tokom trajanja zajedničkog života u braku došlo do neznatnog uvećanja vrednosti posebne imovine jednog supružnika, drugi supružnik ima pravo na potraživanje u novcu srazmerno svom doprinosu. Sa druge strane, ukoliko je tokom trajanja zajedničkog života u braku došlo do znatnog uvećanja vrednosti posebne imovine jednog supružnika, drugi supružnik ima pravo na udeo u toj imovini srazmerno svom doprinosu.
Imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu. Međutim, zakon dozvoljava da supružnici svojom voljom isključe zakonski režim zajedničke imovine te da na drugačiji način urede svoje imovinske odnose tako što će međusobne odnose na postojećoj ili budućoj imovini urediti zaključenjem bračnog ugovora.

Šta sve čini zajedničku imovinu supružnika?

Pored imovine koja je stečena radom supružnika u toku trajanja zajednice života, u zajedničku imovinu supružnika spada i imovina koja je stečena u toku trajanja braka igrama na sreću, osim ako supružnik koji je ostvario dobitak ne dokaže da je u igru uložio svoju posebnu imovinu.
Takođe, u zajedničku imovinu supružnika spada i imovina koja je stečena u toku trajanja zajednice života u braku korišćenjem prava intelektualne svojine.

Zajedničkom imovinom supružnici upravljaju i raspolažu zajednički i sporazumno. Supružnik ne može raspolagati svojim udelom u zajedničkoj imovini niti ga može opteretiti pravnim poslom među živima.

Ako je posle prestanka zajedničkog života u braku došlo do uvećanja vrednosti zajedničke imovine, svaki supružnik ima pravo na potraživanje u novcu odnosno pravo na udeo u uvećanoj vrednosti srazmerno svom doprinosu.

Šta znači deoba zajedničke imovine i koji su načini te deobe?

Deobom zajedničke imovine se smatra utvrđivanje suvlasničkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini. Deoba zajedničke imovine može se vršiti za vreme trajanja braka (što u praksi nije tako često), u postupku razvoda braka sporazumom između supružnika i posle njegovog prestanka.

Supružnici mogu zaključiti sporazum o deobi zajedničke imovine (sporazumna deoba).
Ukoliko se deoba zajedničke imovine vrši u toku trajanja braka, sporazum o deobi se zaključuje u obliku javnobeležnički potvrđene (solemnizovane) isprave. To, zapravo, znači da supružnici zaključuju sporazum (ugovor) kojim međusobno definišu suvlasničke udele na imovini koju su stekli u toku trajanja braka nakon čega se taj sporazum solemnizuje (overava) kod javnog beležnika.
Ukoliko se deoba zajedničke imovine vrši u postupku razvoda braka, sporazum o deobi zajedničke imovne čini sastavni deo Sporazuma o razvodu braka.

Ako supružnici ne mogu da se sporazumeju o deobi zajedničke imovine, deobu zajedničke imovine vrši sud (sudska deoba). Pri tome treba imati u vidu činjenicu da deoba zajedničke imovine nije predmet sudskog postupka razvoda braka po tužbi jednog od supružnika, već se ovo pitanje utvrđuje u posebnom sudskom postupku, tzv. sutekovinskoj parnici.

Zakonska pretpostavka je da su suvlasnički udeli u sticanju zajedničke imovine jednaki ( što znači da zakon pretpostavlja da je svaki od supružnika vlasnik ½ dela imovine koja je stečena u braku) dok se svaka druga tvrdnja mora dokazivati u sudskom postupku.
Veći udeo jednog supružnika u sticanju zajedničke imovine zavisi od njegovih ostvarenih prihoda, vođenja poslova u domaćinstvu, staranja o deci, staranja o imovini te drugih okolnosti od značaja za održavanje ili uvećanje vrednosti zajedničke imovine.
Veći udeo u sticanju zajedničke imovine utvrđuje se u istoj srazmeri za sva prava i obaveze u trenutku prestanka zajednice života u braku. Izuzetno, veći udeo jednog supružnika u sticanju pojedinog prava iz zajedničke imovine može se utvrditi samo ako je to pravo ekonomski samostalno u odnosu na ostala prava iz zajedničke imovine, a supružnik je u sticanju tog prava učestvovao i prihodima od svoje posebne imovine.

Koje stvari stečene u toku trajana braka zajedničkim radom pripadaju jednom od supružnika kao njegova isključiva svojina?

Porodični zakon utvrđuje i nekoliko izuzetaka od pravila da sva imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja braka predstavlja predmet deobe.

Tu se, pre svega, misli na stvari za ličnu upotrebu supružnika. Ove stvari pripadaju supružniku u isključivu svojinu bez uračunavanja u njegov udeo ako vrednost tih stvari nije nesrazmerno velika u odnosu na vrednost zajedničke imovine i vrednosti stvari za ličnu upotrebu drugog supružnika. Ako je vrednost ovih stvari nesrazmerno velika, one pripadaju u isključivu svojinu supružniku sa uračunavanjem u njegov udeo.

Takođe, stvari namenjene detetu pripadaju u isključivu svojinu supružniku koji vrši roditeljsko pravo bez uračunavanja u njegov udeo. U slučaju da roditelji vrše roditeljsko pravo zajednički, nad stvarima namenjenim detetu imaju pravo zajedničke svojine.

Stvari za vršenje zanata ili zanimanja jednog supružnika pripadaju mu u isključivu svojinu sa uračunavanjem u njegov udeo.

I na kraju, predmeti domaćinstva na kojima jedan supružnik nakon prestanka zajednice života u braku ima državinu u trajanju od najmanje tri godine pripadaju mu u isključivu svojinu sa uračunavanjem u njegov udeo.

Ko ima pravo da zahteva deobu zajedničke imovine?

Pravo na deobu zajedničke imovine ima svaki od supružnika kao i naslednici umrlog supružnika te poverioci onog supružnika iz čije se posebne imovine nisu mogla namiriti njihova potraživanja.

Ko odgovara za obaveze nastale u toku braka?

Za sve obaveze preuzete radi podmirenja potreba zajedničkog života u braku, kao i za obaveze koje po zakonu terete oba supružnika, odgovaraju supružnici solidarno celokupnom svojom zajedničkom i posebnom imovinom.
Ukoliko je neka od zajedničkim obaveza podmirena iz posebne imovine jednog od supružnika, taj supružnik ima pravo na naknadu od drugog supružnika srazmerno njegovom udelu u zajedničkoj imovini.